Moderne architectuur Amsterdam: een gids

Amsterdam groeit explosief de laatste tijd. Daar komen wat bijzondere architectonische projecten bij kijken. In dit overzicht van moderne architectuur Amsterdam, bespreken we de ontwikkeling van het Entrepotdok, en KNSM eiland als twee goede voorbeelden.

Entrepotdok Amsterdam: van opslagplaats tot hip stekkie

De transformatie van Amsterdam als opslagplaats voor handelsgoederen tot woonstad is een interessante geschiedenis. Sinds de Gouden Eeuw was de handelshoofdstad van Europa langzaam maar zeker afgegleden tot ‘vergane glorie’ en niemand wist precies wat men aan moest met alle ongebruikte opslagruimte in de binnenstad. Krakers hadden vrij spel en de ruimtelijke ordening was een zooitje. Een goed voorbeeld van een stukje Amsterdam dat nodig toe was aan een grote schoonmaak, was het Entrepotdok.

Begin jaren tachtig stond Architect Joop van Stigt voor een ingewikkeld vraagstuk. Hoe maak je een gebouw bewoonbaar dat oorspronkelijk gebouwd was als opslagruimte? Na jarenlang financieel getouwtrek in de gemeenteraad was eindelijk besloten om de monumentale, doch vervallen pakhuizen van het Entrepotdok bij Artis een nieuwe bestemming te geven. Aan Van Stigt de taak om er wat van te maken. Geen gemakkelijke opgave, aangezien de opslagruimten in de pakhuizen diep en donker waren; niet bepaald geschikt voor woningen.

Herbestemming en stadsherstel

Maar Van Stigt stond bekend om zijn vindingrijkheid en het zomaar slopen van historische gebouwen was de ambitieuze architect een doorn in het oog. ‘Zelfbewuste renovatie’ was zijn stokpaardje. Bij eerdere bouwprojecten had hij bovendien bewezen dat hij met minimale middelen veel voor elkaar kreeg. Het waren precies de juiste eigenschappen voor een architect, in een tijd waarin termen als ‘herbestemming’ en ‘stadsherstel’ het leken te gaan winnen van de sloopzucht die tot dan toe het debat over de toekomst van de stad had gedomineerd.

Men wilde het historische karakter van de stad behouden, maar de functie van de stad moest veranderen. De gebouwen die oorspronkelijk bedoeld waren als opslagplaats van goederen van over de hele wereld, zouden worden omgebouwd tot woningen. Amsterdam was immers al lang niet meer het centrum van de wereldhandel dat het in de Gouden Eeuw was geweest. Veel van de ongebruikte pakhuizen waren in handen van krakers. Zo ook het Entrepotdok.

Entrepotdok Amsterdam: vergane glorie

De oudste gebouwen van het Entrepotdok dateren uit het begin van de 18e eeuw. Eigenlijk was Amsterdam in die tijd al over zijn hoogtepunt heen. Iets meer dan een eeuw later kwam het complex in handen van het Rijk. Het gebied kreeg een nieuwe impuls en er werden rond 1830 veel nieuwe panden bij gebouwd. Tot het einde van de 19e eeuw werden de panden van het Entrepotdok vooral gebruikt als goedkope opslagruimte. Om de concurrentiepositie van Amsterdamse handelaren te verbeteren hoefden zij geen accijnzen te betalen over de goederen die er werden opgeslagen.

Sinds 1890 raakten de gebouwen echter steeds meer in verval. Het einde van het Entrepotdok leek nabij, ware het niet dat een groot deel van de verwaarloosde panden eind 20ste eeuw werd uitgeroepen tot nationaal erfgoed. Slopen was daardoor geen optie meer en de gemeente moest snel een nieuwe bestemming verzinnen voordat de boel uit zichzelf in elkaar zou storten.

Hippe stadsbuurt

Met een gedurfd plan bewees Van Stigt dat hij de juiste man was om deze klus te klaren. De pakhuizen van het Entrepotdok zouden worden uitgehold. Door deze binnenplaatsen bleef de aanblik vanaf de straat hetzelfde, maar konden de donkere opslagruimten worden omgebouwd tot goed verlichte woningen. Oorspronkelijk waren die bedoeld voor de sociale huur, maar een deel van de woningen werd al snel na de voltooiing van de binnenplaatsen omgebouwd tot koopappartementen in de vrije sector. Problemen met krakers zorgden er echter voor dat pas rond 2000 alle woningen konden worden verhuurd of verkocht.

Meer dan driehonderd jaar na het einde van de Gouden Eeuw is het oude Amsterdam als opslagplaats voor handelsgoederen volledig omgebouwd tot woonstad. Toch is mede door mensen als Joop van Stigt de historische aanblik van de stad bewaard gebleven. Het is de belangrijkste reden voor het overleven van een stad, die door buitenlandse bezoekers in de 18e eeuw al werd bestempeld als ‘vergane glorie’. In tegenstelling tot een vergelijkbare stad als Venetië, waar hetzelfde over werd beweerd, heeft Amsterdam zich echter net op tijd weten op te richten.

App only opslag

Eind goed al goed. De stad is gered. Eigenlijk rest ons Amsterdammers nu nog maar één vraag:  als alle opslagruimte is omgebouwd tot woningen, waar moeten ze dan hun overtollige spullen (tijdelijk) opslaan? In de overvolle binnenstad is daar natuurlijk geen plaats meer voor. Het antwoord op deze vraag wordt gegeven in de vorm van een nieuwe trend: app only opslag. Opslagbedrijf Inbox Storage speelt hierin een voortrekkersrol. Inbox Storage verzorgt zowel de opslag als het transport van goederen. In feite is het veilig opbergen van spullen daardoor een kwestie van het downloaden van een app waarin je kunt aangeven van welke diensten je gebruik wilt maken. Erg handig als je even geen ruimte hebt in je tot woning omgebouwde opslagruimte.

Het Entrepotdok is een gracht met een complex pakhuizen met dezelfde naam in Amsterdam, tussen het Kadijksplein en de Sarphatistraat, evenwijdig aan de Hoogte en Laagte Kadijk en de Plantagekade en dierentuin Artis. Wikipedia

Moderne architectuur in Amsterdam: KNSM eiland

Als we kijken naar de verschillende architectonische stijlen die de laatste decennia gebouwd zijn in onze hoofdstad, dan stuiten we al gauw op de moderne architectuur stijl. De stad heeft een grootschalige transformatie doorgemaakt op het gebied van ruimte planning, de openbare ruimte en de architectuur. Zo is het Oostelijk havengebied van Amsterdam (o.a. het KNSM eiland) flink aangepakt vanaf 1985. Het gebied transformeerde van een kleurrijk havengebied ingericht door krakers en kunstenaars, naar een architectonische wereld van gebouwen.

De tourguide over de moderne architectuur op het KNSM eiland

Op dit moment is het Oostelijk havengebied één van de beste voorbeelden van de moderne architectuur in Amsterdam. Eén van Nederlands beste architecten, Jo Coenen, richtte het gebied opnieuw in volgens zijn eigen masterplan. Er kwamen grote woon blokken, een boulevard en dat allemaal in de huidige context van de oude haven industrie.

Iconische architectuur op het KNSM eiland: Piraeus

Eén van de meest opvallende gebouwen in dit havengebied is het woongebouw Piraeus ontworpen door de Duitse architect Hans Kollhoff. De donkere bakstenen gevels en de horizontale taatsramen zorgen voor een bijzonder effect van buitenaf. Behalve dat het een opvallend gebouw is, is het ook een van de grootste bouwblokken in het master plan van Jo Coenen. Het bijzondere aan Piraeus is dat het rondom een oud havengebouw gebouwd is. De openbare ruimte speelt hierbij ook een rol doordat er een doorgang onder het gebouw loopt vanaf de KNSM-laan naar het water. Het pand heeft ook twee binnenplaatsen en vanuit deze binnenplaatsen is er ook weer zicht op het park aan de buitenkant dankzij een grote opening in de gevel. Er bevinden zich maar liefst 304 woningen in dit gebouw waarvan 95% zich in de sociale huursector bevindt. Daarnaast is er natuurlijk ook een parkeergarage én 20 bedrijfsruimten.

Wonen in moderne architectuur

Er bevinden zich ontelbaar veel woningen op het KNSM eiland en het Java eiland. Woningen die zich allemaal bevinden in een moderne schil van architectuur. Zoals algemeen bekend is, woon je in Amsterdam niet ontzettend ruim, tenzij je de hoofdprijs betaald. De woningen op het KNSM eiland zijn hierop geen uitzondering. Men heeft de nodige faciliteiten in iedere woning maar kan ook zeker meer bergruimte gebruiken. Zo is er geen ruimte voor overbodige spullen, spullen die we niet dagelijks gebruiken maar toch graag bewaren. Wat past er nou beter in ons moderne leven en in de moderne architectuur, dan een virutale berging?

Overbodige spullen in een modern interieur

Het bewaren van deze persoonlijke spullen kan veel efficiënter en eenvoudiger door te kiezen voor onze bewaar-app. Hierin verstuur je de foto’s van de overbodige spullen en huur je een eigen plek om ze op te slaan. Ten eerste is dit veel veiliger dan jouw eigen berging en ten tweede veel gemakkelijker. Wij halen namelijk de spullen op, wij bewaren ze netjes en geordend én wij brengen ze weer terug naar jou zodra jij ze nodig hebt.

Kortom, simpel en eenvoudig spullen bewaren zonder dat jij je woning uit hoeft te stappen. Hierdoor blijft een modern interieur opgeruimd en overzichtelijk zonder dat spullen weggegooid worden. Een extra kamer in een moderne woning wordt op deze manier niet opgeofferd voor kerstspullen, ski’s e.d. maar gebruikt als logeer- of werkkamer. Het reduceren van spullen in het interieur werkt rustgevend en verhelderend voor iedere bewoner doordat er meer ruimte ontstaat om in te wonen en te genieten.

En zo wordt er steeds weer nieuwe ruimte gevonden in het steeds drukker wordende Amsterdam. Creatief omgaan met ruimte: daar worden we vrolijk van bij Inbox. Daarom verzamelen we de verhalen over herbestemming en projectontwikkelingen in onze hoofdstad. Binnekort meer afleveringen in deze tourguide langs de architectuur van Amsterdam. Eerder schreven we al over het Entrepotdok, waar oude opslagruimte werden omgebouwd tot woningen.

 

Over de autheur: Tim Lommerse

Tim studeerde Nederlandse en specialiseerde zich tijdens zijn master in fantasy literatuur. Nu werkt hij als content manager voor Inbox Storage, en freelance voor DigiBach en WorldBuildingNL. Ooit hoopt hij door te breken met zijn magisch realistische romans.